Xuân về trong mùa Chay

Đặng Thị Kim Dung

Ai đã học qua chương trình địa lý của bậc tiểu học đều biết rằng những đường 

vòng quanh địa cầu qua hai cực nam bắc là đường kinh tuyến. Có hai mươi bốn đường kinh tuyến chia trái đất thành hai mươi bốn múi giờ. Vào năm 1884, các nhà  thiên văn học trên thế giới họp lại ở Washington D.C. đã ấn định đường kinh tuyến chạy qua thị xã Greenwich ở Anh Quốc là đường gốc. Đường gốc này chia thế giới làm hai phương: đông và tây. Những nước á đông nằm bên phía mặt trời mọc và các quốc gia tây phương nằm bên phía mặt trời lặn của đường kinh tuyến gốc.

Với những khác biệt về phương hướng và thời khắc như vậy nên khi người dân ở đất Mỹ, theo dương lịch, đón mừng năm mới với cái lạnh buốt giá của mùa đông thì dân Việt Nam ở quê nhà, theo âm lịch, ăn tết trong nắng ấm mùa xuân. Tất cả các quốc gia ở tây phương và một số nước á đông đã sinh hoạt theo dương lịch là lịch do Đức Giáo Hoàng Gregory XIII tính ra vào năm 1582*. Tuy nhiên một vài quốc gia đông phương vẫn còn theo âm lịch để đón năm mới như Việt Nam và Trung Hoa. Âm lịch được tính dựa vào vị trí và hình dáng của mặt trăng tròn hay khuyết.

Mỗi lần nhắc đến phương hướng đông tây, tôi lại nhớ tới câu truyện lý thú của tổ phụ Abram và người cháu là Lót. Khi Abram và Lót rời Ai-cập, cả hai đem theo rất nhiều của cải gồm vàng bạc, súc vật và gia nhân. Trong thời gian sống chung đụng, gia nhân của hai bên tranh chấp với nhau nên Abram bảo với Lót rằng:

“Há xứ này lại không phải mở ra trước mặt cháu cả sao? Cháu hãy lìa bác mà đi đi! Nếu cháu đi về bên trái, bác sẽ rẽ bên phải, nếu cháu đi bên phải, bác sẽ rẽ bên trái. Lót ngước mắt lên và thấy tất cả vùng châu thổ Giô-đan khắp vùng đều có nước nôi sung túc, như thể cánh vườn của Gia-vê, như đất Ai-cập, mãi thấu Soar. Và Lót đã chọn lấy cho mình  tất cả vùng châu thổ Giô-đan, và Lót đã trẩy đi về hướng đông, và họ đã lìa biệt nhau mỗi người một hướng. Abram lập cư ở đất Canaan, còn Lót lập cư trong các thành vùng châu thổ và đem lều trại đến tận Sô-đôm. Mà người Sô-đôm là hạng tội ác đáo để trước mặt Gia-vê.”

                                                                                    (Khởi Nguyên 13:9-13)

Lót đã chọn vùng đất phì nhiêu ở phía đông để lập nghiệp mà không ngờ rằng chính tại nơi đây sau này đã để lại trong tim ông một kỉ niệm đau thương. Khi Gia-vê Thiên Chúa hủy diệt dân thành Sô-đôm vì sự sa đọa và tội lỗi của họ, Abram đã nài nỉ xin với Chúa cứu gia đình Lót. Vì thế, trước khi ra tay hủy diệt thành này, thiên thần Chúa bảo Lót và vợ con của ông phải rời khỏi thành mà đi và không được quay đầu trờ lại. Trong khi Lót và các con cúi đầu lặng lẽ ra đi thì vợ Lót quay lại nhìn chốn cũ, và bà đã bị hoá thành tượng muối. Câu truyện làm tôi chạnh nhớ tới câu ca dao Việt Nam:

 “Bước chân đi cấm kì trở lại”  

Càng xa đường kinh tuyến gốc, thời khắc giữa đông và tây càng cách xa nhau. Ngoài ra, đông và tây còn có nhiều điểm dị biệt khác nữa chẳng hạn như về ngôn ngữ: trong khi tây phương dựa trên mẫu tự La Mã (a, b, c) có đa âm, thì những nước á đông dùng ngôn ngữ gốc là ký tự (characters) chỉ có đơn âm. Văn hoá tây phương dựa trên nền tảng Thiên Chúa giáo, trong khi văn hoá á đông lại bắt nguồn từ triết lý của Phật giáo, Lão giáo và Khổng giáo (được gọi là tam giáo đồng nguyên), nên tập quán suy nghĩ và nhân sinh quan khác nhau một trời một vực thể hiện qua nhiều lãnh vực trong đời sống hàng ngày. Bữa điểm tâm được coi là bổ dưỡng và đầy đủ của người Mỹ gồm có cả trái cây tươi thì người Việt chúng ta được cha ông dạy bảo rằng: “Tảo bất thực qủa”.

Ngoài sự khác biệt về thời khắc và triết lý sống, những đường kinh tuyến theo cảm nghĩ của tôi dường như là những lằn định mệnh phân cách số phận con người: trong lúc ở bên này của bờ biển thái bình dương, dân chúng Hoa-kỳ được quyền phê bình công khai về tư cách và trí tuệ của lãnh tụ quốc gia, thì ở bên kia thái bình dương, nơi quê nhà, những ai lên tiếng bênh vực cho quyền làm người, là quyền căn bản mà Thiên Chúa ban cho tất cả những ai được sinh ra theo hình ảnh của Ngài, lại bị bách hại.

Dù sống ở phương đông hay phương tây, đời sống của con dân Thiên Chúa còn tùy thuộc vào một loại lịch nữa, đó là lịch phụng vụ của giáo hội Công Giáo, trong đó những người con của giáo hội được nhắc nhở về bổn phận của mình theo mùa phụng vụ: mùa Vọng, mùa Giáng Sinh, mùa Thường Niên, mùa Chay và mùa Phục Sinh. Mùa Chay năm nay bắt đầu vào Thứ tư Lễ Tro, 7 tháng 2, 2008 theo dương lịch, và là ngày cuối cùng của tháng chạp ta.  Vì vậy đón xuân trong mùa Chay năm nay, ngoài những bữa tiệc ngon lành trong gia đình, các tín hữu Công Giáo Việt Nam không thể thiếu những giây phút trầm lắng để suy niệm và cầu nguyện cho chính mình, cho gia đình và cho đất nuớc như được nhắc nhở trong thư của thánh Phao-lô gửi cho tín hữu Hipri:

“Hãy nhớ đến các kẻ bị lao tù, như cùng thông chia xiềng xích; đến những người bị hành hạ, cũng như chính mình phải chịu nơi thân xác.”

                                                                             (Hipri 13:3)

Nói đến năm mới là nói đến sự gia tăng tuổi đời và ước vọng mới. Trong đời sống của một người đi theo Chúa, tuổi đời càng cao thì đường về nhà Chúa càng rút ngắn. Nên khi người đời mô tả cuộc sống về già của họ là “gần đất xa trời” thì chúng ta có thể an tâm mà nói ngược lại rằng mình đang “gần trời xa đất.” Ý niệm gần trời xa đất sẽ đưa chúng ta đến những ước mơ mới của mùa xuân gần gũi Chúa hơn với đầy tin, yêu và hy vọng là ba điều lớn nhất trong đời, như thư thứ nhất của thánh Phao-lô gửi cho tín hữu thành Co-rin-thô:

“Bây giờ còn lại ba điều: đức tin, sự trông cậy và tình yêu thương. Nhưng điều trọng hơn cả trong ba điều ấy là tình yêu thương!”

                                                                        (I Co-rin-thô 13:13)

“Lạy Chúa khi đón mùa xuân trở về trong mùa Chay, con cầu xin Chúa đổi mới cuộc đời con để con sẽ như cây trổ lộc non, đơm hoa kết qủa cho giáo hội và đem vinh hiển cho Danh Ngài. Amen.” 

*Ghi chú: Với sự đóng góp của các nhà thiên văn học, Đức Giáo Hoàng Gregory XIII  đã sửa lại những sai sót của lịch cũ Julian – đó là lịch do hoàng đế Julius Caesar chỉ thị cho các nhà thiên văn học tính từ năm 46 trước Thiên Chúa giáng sinh – và gọi tên là dương lịch hay lịch Gregorian.  

Đặng Thị Kim Dung

Xuân Mậu Tý 2008