Tâm Sự Cuối Năm

Tâm Sự Cuối Năm...Trên Vài Trang Sách Cũ

Bs. Nguyễn Đức Liên

(tiếp theo số 29)

Vì vậy mà cho đến khi nền văn minh Trung-hoa vì quá trụ vào trật tự xã hội Khổng Mạnh, nên sinh lực phát triển đã suy đi, không một nhà lãnh-đạo nào nhìn thấy. Mài-miệt trong sự thán phục một trật tự xã hội đã cằn cỗi và thành đá, không một nhà lãnh đạo nào nhìn thấy nền văn minh Trung-hoa đã ngưng phát triển. Nếu không bị sự tấn công của Tây-phương, có lẽ cho đến ngày nay, Trung hoa còn ngon giấc triền miên trong cái trật tự xã hội Khổng Mạnh của mình. Trụ vào trật tự xã hội Khổng Mạnh để phát triển nền văn minh. Nhưng, chính cũng vì trụ vào đó quá mức độ thời gian, nên văn minh đã ngưng phát triển.

Thâm lý của lời Phật dậy ‘’trụ mà không trụ’’ là bao-quát như vậy đó.

Nhưng, trong đời sống cá nhân, lời dậy ‘’trụ mà không trụ’’ cũng chi phối sâu xa đến các hành vi thông thường.

Trong sách Gia Ngữ có chép lại đại-khái như sau:

Thầy Tử-Hạ một hôm hỏi Đức Khổng Tử. ‘’Đức khổng Tử so sánh với những học-trò như Nhan Hồi, Tử Cống và Tử Lộ thì sao?’’

Đức Khổng Tử trả lời: ‘’Nhan Hồi thủ tín hơn ta. Tử Cống thuyết khách hơn ta. Tử Lộ chiến trận hơn ta’’.

Thầy Tử Hạ lại hỏi: ‘’Thế thì sao Nhan Hồi, Tử Cống, Tử Lộ lại tôn Đức Khổng Tử làm thầy?’’

Đức Khổng Tử trả lời: ‘’Vì Nhan Hồi thủ-tín mà không biết phản-tín, Tử Cống hay biện thuyết mà bất cập tảo biện, Tử Lộ biết dũng mà không biết khiếp, biết cang mà không biết nhu.’’

Thầy Nhan Hồi biết trụ vào chữ tín, mà không biết không trụ vào chữ tín.

Thầy Tử Cống biết trụ vào biện thuyết, mà không biết không trụ vào biệt thuyết.

Thầy Tử Lộ biết trụ vào dũng, mà không biết không trụ vào dũng.

Đức Khổng Tử vượt lên trên hết tất cả vì trong mọi trường-hợp, ngài biết trụ vào đúng lúc và biết không trụ vào đúng lúc. Phải biết trụ để có vị-trí phát-triển, nhưng phải biết không trụ để bảo-đảm cho phát-triển tiếp tục.

Sự phát-triển của văn-minh Tây-phương, đến mức-độ bao trùm khắp nhân-loại và khắp các lãnh-vực của đời sống, như chúng ta mục-kích ngày nay, là một sự-kiện chưa từng có trong lịch-sử nhân-loại. Sinh-lực đó bắt nguồn từ chỗ người Tây-phương đã thấu-triệt nguyên-tắc trụ mà không trụ và đã đưa nó lên thành một lợi-khí khoa-học sắc-bén để tìm hiểu vũ-trụ. Trong bất cứ ngành nào của kỹ-thuật Tây-phương, lịch-sử phát-triển của ngành đó đều mang dấu vết của nguyên-tắc trụ mà không trụ.

Ví dụ dưới đây là thông-thường nhứt.

Khi quang-học mới phôi-thai, tất cả các nhà vật-lý-học Tây-phương, lúc bấy giờ, Descartes, Fermat, Malus, Huygens đều trụ vào thuyết ‘’ánh sáng phát quang theo đường thẳng’’ để khảo-sát, thí-nghiệm và tìm ra những định-luật của quang-học hình-học. Quang-học hình-học, như chúng ta đều biết, là những bực thang đầu tiên và vô cùng quan-trọng của quang-học.

Nhưng những thế-hệ các nhà vật-lý-học sau đó, mục-kích nhiều hiện-tượng quang-học mà thuyết ‘’ ánh sáng phát-quang theo đường thẳng’’ không làm sao giải-thích được. Fresnel, Young và Newton, mặc dù vẫn công-nhận sự-nghiệp di-sản của quang-học hình-học, đã nhìn thấy, đúng lúc, giới-hạn của thuyết ‘’ánh sáng phát quang theo đường thẳng’’ và nhận-thức đã đến lúc không nên trụ vào đó nữa.

Không trụ vào đó nữa, tất nhiên phải trụ vào một vị-trí khác để tiếp-tục phát-triển quang-học. Do đó, thế-hệ các nhà quang-học này trụ vào thuyết ‘ánh sáng phát quang theo làn sóng’’ để khảo-cứu thí-nghiệm, và cuối cùng phát-minh những định-luật mới về quang-học, vừa bao-quát, vừa phong-phú hơn. Tất cả sự-nghiệp quang-học ba động đều xây-dựng trên thuyết mới này.

Giả sử, thế-hệ các nhà vất-lý-học đầu tiên không trụ vào thuyết ‘’ánh sáng phát quang theo đường thẳng’’, thì sự-nghiệp quang-học hình-học không bao giờ thành hình, và những bậc thang đầu tiên đó của ngành quang-học không bao giờ được xây dựng lên và sự phát-triển của quang-học không được manh-nha.

Nhờ những bậc thang đầu tiên đó, thế-hệ các nhà vất-lý-học sau mới vói tay lên được đến các hiện-tượng lạ-lùng, đối với thuyết ‘’ánh sáng phát quang theo đường thẳng’’. Nhưng, giả-sử các nhà vật-lý-học của thế-hệ này không đập-phá được sự trụ vào thuyết ‘’đường thẳng’’, thì sự phát-triển của quang-học đã ngừng ở đó và lâu ngày sẽ cằn-cỗi mà chết dần. Nhưng trong thực-tế, họ đã biết không trụ đúng lúc nên đã bảo-đảm được sự tiếp-tục phát-triển của quang-học.

Đến giai đoạn này, lịch sử phát triển của quang học cũng đủ để thuyết-minh cho tính cách sắc bén của nguyên tắc ‘’trụ mà không trụ’’ trong mọi lãnh vực phát triển. Nhưng quang học còn phát triển hơn nữa. Và thành tích phát triển, gần đây của quang học, lại chỉ rõ hơn nữa rằng văn-minh Tây-phương đã khoa-học-hóa và chính-xác-hóa nguyên-tắc ‘’trụ mà không trụ’’ để biến nó thành một kỹ-thuật vô cùng hiệu-quả để phát-triển.

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đàn Giáo Dân số 30 tháng 5/2004 trang 98)

Trở lại Trang Nhà: