Những Tấm Gương Sống Đạo Giữa Đời

 

Lê Thiên & Lê Tinh Thông (sưu tầm & biên khảo)

 

 LÉOPOLD CADIÈRE

 (1869-1955)

Hiểu người Việt, yêu mến người Việt

Năm 1942, nhân mừng lễ Kim Khánh (50 năm) linh mục đồng thời kỷ niệm nửa thế kỷ sống và làm việc tại Việt Nam, cha Cadière phát biểu: “V́ đă nghiên cứu và hiểu người Việt nên thật t́nh tôi yêu mến họ .” Nghiên cứu thế nào, hiểu tới đâu và yêu mến tới mức độ nào, đó là điều chúng ta cùng t́m hiểu qua chuỗi dài 86 năm sống của linh mục trong đó có đến 63 năm dâng hiến cho xứ sở Việt Nam.

Dâng ḿnh làm Linh mục Thừa Sai

Léopold-Michel Cadière sinh ngày 14-02-1869 tại Aix-en-Provence, nước Pháp, trong một gia đ́nh đạo đức khiêm tốn nơi nông trại nghèo nàn mà người cha luôn cần cù và người mẹ hết ḷng tận tụy săn sóc giáo dục con cái.

Thuở c̣n học trường làng, Cadière được thầy thương, bạn mến. Khi cậu học năm thứ hai Trung Học (Lớp 7) th́ mồ côi cha. Nhờ học lực xuất sắc, cậu được học bổng nội trú nên không bỏ dở việc học sau khi mất cha, dù gia đ́nh bấy giờ rơi vào t́nh trạng túng thiếu.  Thân mẫu cậu là động lực chính đào luyện cậu nên người và cũng là nguồn cổ vơ cậu tự nguyện dâng ḿnh vào Chủng Viện với ư hướng trở thành nhà thừa sai sau này.

Tháng 6/1892, Léopold Cadière, 23 tuổi, được thụ phong linh mục thuộc Hội Thừa Sai Paris (Missions Etrangères de Paris – M.E.P.). Sau thời gian ngắn học tiếng Việt tại Paris, linh mục Cadière rời Pháp đi Việt Nam, cập bến Đà Nẳng ngày 03-12-1892. Cha lưu lại đây mấy tháng để học thêm tiếng Việt trước khi tŕnh diện Ṭa Giám Mục Huế để lănh nhiệm vụ mục vụ.

Từ cánh đồng mục vụ, khám phá cội nguồn văn hóa

Đến Huế, LM Léopold Cadière may mắn gặp Đức Giám Mục Caspar vốn là một chủ chăn uyên bác thích nghiên cứu về lịch sử và phong tục tập quán của người Việt. Đức Cha Caspar đă từng biên soạn quyển “Từ Điển Hán Việt” và cuốn “Ngôn ngữ nhập môn”.  Đức Cha muốn Cha Cadière trau dồi thêm tiếng Việt và muốn vị tân thừa sai thấm nhuần tư tưởng “Học tiếng Việt không phải để nói tiếng Việt giỏi giống như người Việt mà c̣n để có tâm tư suy nghĩ giống như họ” như  chính Cha Cadière tâm sự trong cuốn “Souvenirs d’un Vieil Annamitisant” của ngài do Nhà Xuất Bản Indochine phát hành năm 1942. Từ đó, Cha luôn tỏ ḷng tri ân Đấng Bề Trên của ḿnh bằng những lời ca ngợi chân thành : “Ngài [Đức Cha Caspar]  là một vị thánh, một nhà bác học. Tôi học rất nhiều nơi ngài. Chính ngài đă dẫn dắt tôi đi vào lănh vực nghiên cứu ngôn ngữ, lịch sử và khoa học tôn giáo”.  Cha Cadière chọn tên Việt là Cả và được gọi là cố Cả kể từ đó. Tuy nhiên, danh tánh “Cadière” gắn liền với các công tŕnh nghiên cứu của Cha về văn hóa Việt Nam, chúng tôi vẫn gọi tên ngài là Cadière – Léopold Cadière .

Từ năm 1893 tới năm 1895, linh mục Cadière được bổ nhiệm làm giáo sư Tiểu Chủng Viện An Ninh (Giáo phận Huế), rồi giáo sư Đại Chủng Viện Huế, đảm trách các môn Tu từ học, Triết học và Thần học. Do t́nh trạng khan hiếm linh mục giáo xứ, tháng Mười 1895, cha Cadière được cử quản nhiệm tạm thời giáo xứ Tam Ṭa thuộc tỉnh Quảng B́nh.

Sau 14 tháng công tác mục vụ Tam Ṭa, Cha lại được điều về giáo xứ Cù Lạc, hữu ngạn Nguồn Sơn, một nhánh của Sông Gianh cũng thuộc tỉnh Quảng B́nh. Chính hai địa điểm truyền giáo này tạo cho LM Léopold Cadière cơ hội tiếp xúc với nguồn gốc lịch sử Trịnh-Nguyễn Phân Tranh cũng như với văn hóa dân gian vùng Nguồn Sơn. Tài liệu của linh mục về “Tín ngưỡng và Ngạn ngữ Dân gian Vùng Thung lũng Nguồn Sơn” xuất hiện trên Bulletin de l’Ecole Française d’Extrême-Orient năm 1901 là kết quả của công tŕnh nghiên cứu trong 6 năm phụ trách giáo xứ Cù Lạc nói trên.

Năm 1904, linh mục Cadière được thuyên chuyển về giáo xứ Cổ Vưu (nay là giáo xứ Trí Bưu), tỉnh Quảng Trị, rồi giáo xứ Dinh Cát cũng thuộc tỉnh Quảng Trị. Hai giáo điểm này cũng ghi lại nhiều dấu ấn lịch sử, nhất là các di tích vương quốc Chàm, giúp cha Cadière có điều kiện tiến sâu hơn vào địa hạt sưu tầm nghiên cứu về xă hội Việt Nam.

V́ làm việc quá độ, cha Cadière ngă bệnh, phải về Pháp năm 1910 để chữa trị. Nhân dịp này, Cha đi Louvain, Bỉ, tham dự Tuần lễ Tôn giáo Dân tộc học. Cha thuyết tŕnh đề tài “Chỉ dẫn Thực hành cho các vị Thừa sai khi nhận xét về các Tôn giáo ở Việt Nam.” Bài thuyết tŕnh đă gây được sự chú ư của giới thức giả, đặc biệt là nhóm trí thức thuộc Trường Viễn Đông Bác Cổ – Ecole Française d’Extrême-Orient (EFEO). Sau đó, Trường này mời Cha Cadière cộng tác và ủy thác cho Cha nghiên cứu về quá tŕnh bang giao giữa các nước Châu Âu với vương quốc An Nam (Việt Nam).

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đàn Giáo Dân số 28 tháng 3/2004 trang 104)

Trở lại Trang Nhà: