TIN HAY KHÔNG TIN?

Trang Tử nằm mơ, thấy mình hoá thành bướm bay lượn giữa các bông hoa, ngắm nhìn và hút mật ngọt thoả thích. Chợt ông tỉnh giấc, bồi hồi xao xuyến, tiếc nhớ cảm xúc êm đẹp làm thânbướm bay lượn giữa vườn hoa và băn khoăn tự hỏi : “Không biết mình đã mơ hoá thành bướm hay là bướm đang mơ hoá thành người đây” ?

Con người suốt đời bị bao vây bởi muôn nghìn câu hỏi. Một em bé chập chững thì luôn miệng với những câu thắc mắc ‘cái gì?’, ‘tại sao’?… : ‘Mẹ ơi cái gì vậy?’, ‘Sao mình chạy là mặt trăng cũng chạy theo?’ v.v…

Lớn thêm một chút, một thiếu niên thường tự đặt cho mình những câu hỏi về vạn vật, và về cả chính mình : ‘tôi từ đâu đến và sẽ đi về đâu?’ ‘tôi sinh ra đời để làm gì?’, ‘sống là gì, và chết là gì?’ … Đó là những câu hỏi thật quan trọng mà không phải ai cũng có thể trả lời cách suôn sẻ. Trong thánh đường kính thánh Phaolô tại Luân đôn có mộ chí của nhiều người Anh nổi tiếng; trên một tảng đá hoa người ta thấy có ghi một dòng chữ La tinh : “Dubius vixi, incertus morior, quo eam nescio” – “Tôi đã sống hoài nghi, nay tôi chết bất định, đi về đâu tôi cũng không biết ”. Một nhà thông thái thông biết nhiều việc, mà không trả lời được những câu hỏi quan trọng đó thì có ích gì? Vì con người chỉ bắt đầu trưởng thành, bắt đầu nên người, bắt đầu có hạnh phúc khi bắt đầu xác định được mình là ai, mình từ đâu đến và sẽ đi về đâu. Đó là những câu hỏi ngắn gọn nhưng cũng là những mầu nhiệm mà chỉ với lý trí con người không thể trả lời cho thấu đáo được, và suốt đời người là một hành trình dài để xác định mình là ai, và đâu là chỗ của mình trong thế giới này.

Khoa học thường là nơi người ta nghĩ đến trước tiên khi muốn tìm câu trả lời cho nhiều vấn nạn trong cuộc sống. Khoa học ngày nay phát triển rất nhanh, đã có nhiều giả thuyết trả lời cho rất nhiều vấn nạn, ngay cả những vấn nạn rất gần với thân phận con người, như giả thuyết về sự hình thành vũ trụ (Thuyết Big Bang), giả thuyết về nguồn gốc con người (Thuyết Tiến hoá). Đó là những giả thuyết có giá trị, nhưng chỉ có giá trị về phương diện khoa học : dựa trên những dữ liệu đo lường được mà khám phá ra những qui luật của vạn vật, của vũ trụ và của sự sống. Nhưng sẽ thật lầm lạc khi lắng nghe khoa học nói về thân phận con người, và dựa vào khoa học mà trả lời cho câu hỏi ‘tôi là ai?’. Nơi con người có một điều gì đó trổi vượt lên trên mọi yếu tố làm nền tảng cho những dữ liệu khoa học : Đời sống con người không thể được giải thích chỉ bằng những tác động vật lý, những qui luật sinh học, … Vì những yếu tố đó chẳng có ý nghĩa gì khi dùng để đánh giá tinh thần trách nhiệm, lương tri, lương tâm, tình yêu, sự hy sinh, v.v…

Hãy xem một trái chanh! Chanh thì chua, nhưng chua như thế nào? Như giấm, hay như trái cóc, quả khế? Dù có trưng ra đầy đủ và chính xác thành phần hoá học, tính chất vật lý, hình ảnh cắt lớp của trái chanh, … thì cũng không thể giải thích được chanh chua làm sao. Rất khó mà lại rất dễ! Chỉ cần nếm! Một việc rất đơn giản nhưng không thể thay thế để biết được trái chanh chua như thế nào. Khoa học cũng không thể làm được gì hơn trước những vấn nạn về tình yêu, về lẽ sống, … Câu trả lời của khoa học sẽ có giá trị rất lớn khi nhìn vào con người trong từng khía cạnh, hoặc sinh học, hoặc hoá học, hay vật lý, … kể cả trong tâm lý học, nhưng khoa học không đủ khả năng trả lời cho những vấn nạn căn bản của thân phận làm người, những vấn nạn về lương tri, lương tâm, tình yêu và nhất là về ý nghĩa sau cùng của một đời người.

Nếu ngày nào khoa học trả lời được tại sao tôi yêu, ngày đó cuộc sống con người sẽ sụp đổ toàn diện : tình yêu lúc đó chỉ còn là đáp số của một bài toán; cũng thế, tội lỗi chỉ là kết quả sự tương tác giữa nhiều qui luật khác nhau. Như thế, còn đâu là tự do của con người? Và làm sao có thể lên án một người về những hành vi đã được lập trình sẵn trong họ!

“Khoa học và kỹ thuật là những tài nguyên quí báu, nhưng tự chúng không thể biểu thị ý nghĩa của cuộc đời …” (GLCG 2293). Do đó, một khoa học gia chân chính sẽ không nhân danh khoa học mà nói về thân phận con người, về ý nghĩa sau cùng của đời người, hay nếu có, thì chỉ là một sự đánh cuộc như ông Trịnh Xuân Thuận, giáo sư thiên văn học của đạo học Virginia, Hoa kỳ, đã phát biểu trong tác phẩm nổi tiếng “La mélodie secrète” : “Vũ trụ hiện đại… đã đề cập tới những đề tài mà từ lâu là độc quyền của tôn giáo và soi sáng những vấn đề đó bằng một ánh sáng mới. Các nhà vũ trụ học và thiên văn học cuối cùng đã đối mặt với các nhà thần học …

Chúng ta sẽ có thái độ nào đây? Đối mặt với vấn đề lưỡng nan này, con người của khoa học, mặc dù kiến thức đầy mình, vẫn cảm thấy thiếu thốn và chưa được trang bị như người láng giềng của mình. Khoa học sẽ chẳng có ích lợi gì khi nói về đức tin. Nhà khoa học cần phải đo lường mọi sự mạo hiểm và nhảy xuống nước. Anh ta cần phải đánh cuộc, như Pascal. Về phần mình, tôi sẵn sàng đánh cuộc cho sự tồn tại của Đấng Tối thượng ”.[1]

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đàn Giáo Dân số 26 tháng 12/2003 trang 59)

Trở lại Trang Nhà: