CÔNG-GIÁO TIẾN-HÀNH

Phạm Minh-Tâm

Công-giáo tiến-hành là những hình-thức dấn-thân của giáo dân để cộng-tác vào việc tông-đồ của Hàng Giáo-phẩm bằng những sinh-hoạt hay hành-động làm cho tinh-thần đạo được mở-mang và tiến-triển để nhờ vậy người ngoài nhận biết Đạo Chúa. Đây là một sáng-kiến thời Đức Giáo-hoàng Pi-ô XI và đã được Công-đồng Vatican II chính-thức công-nhận hiệu-năng của đường hướng này như là một hoạt-động tông-đồ tập-thể rất quý giá và rất quan-trọng cần được phát-huy và hưởng-ứng.

Trong Sắc-lệnh về Tông-đồ giáo dân, Công-đồng đã nhấn mạnh đến ý nghĩa cũng như cách-thế hiện-hữu của danh xưng này: “Từ vài chục năm nay, trong nhiều quốc-gia, giáo dân càng ngày càng dấn thân vào hoạt động tông-đồ. Họ quy-tụ lại với nhau dưới nhiều hình thức hoạt động cũng như lập thành các hội đoàn . Những tổ chức này đã và đang theo đuổi những mục đích thuần túy tông đồ mà vẫn liên kết chặt chẽ với Hàng Giáo-phẩm. Trong số những tổ chức ấy cũng như tất cả các tổ chức tương tự đã có từ trước, đặc biệt phải nhắc đến những tổ chức dầu theo những tiêu chuẩn hoạt động khác nhau nhưng đã đem lại nhiều kết quả phong phú cho nước Chúa Ki-tô . Các Đức Giáo-hoàng và một số đông các Giám-mục đã có lý khi tín nhiệm và cổ võ những tổ chức này và đặt cho danh hiệu Công Giáo Tiến Hành ”... (số 20). Nói chung, bất cứ sinh-hoạt nào “đem lại kết quả cho Nước Chúa Ki-tô” là đã làm việc Công-giáo tiến-hành rồi vậy.

Căn-cứ vào ý nghĩa cùng mục-đích như trên thì bốn chữ Công-giáo tiến-hành không chỉ là ngừng lại ở hình-thức hoạt-động tông-đồ mà còn một đòi hỏi cao hơn nữa là làm chứng-nhân hay hiểu theo cách đơn-giản thì là làm gương sáng để mỗi cá-nhân tín-hữu sẽ trở nên không những như “men trong bột, như muối ướp” mà còn là như “đèn sáng để trên giá cao, như thành xây trên núi” nữa. Đây chính là Thiên-Chúa đã trù-liệu mọi sự qua lời Đức Ki-tô trong Tin Mừng mà mãi đến thời Đức Giáo-hoàng Pi-ô XI con người mới suy thấu và thực-hiện: “Các con là muối đất. Nếu muối đã nhạt thì lấy gì mà ướp cho mặn lại nên sẽ trở thành vô dụng và chỉ còn ném bỏ cho người ta giẵm đạp lên. Các con là ánh sáng cho thế gian. Một thành phố xây dựng trên núi không thể che khuất được. Không ai thắp đèn rồi để nó trong thùng mà là đặt trên giá cao để soi sáng cho cả nhà. Cũng vậy, sự sáng của các con cũng phải được chiếu tỏa ra trước mặt thiên-hạ để họ xem thấy những việc lành của các con mà ngợi khen Cha các con trên trời” (Mt 5, 13-16). Như vậy điều-kiện tiên-quyết cho một Ki-tô hữu muốn làm việc Công-giáo tiến-hành hiển nhiên phải là sửa sai nếp sống đạo-đức và nhân-cách của mình trước thì mới làm gương sáng cho người khác, nhất là người ngoài đạo thấy được các giá-trị tâm-linh chân thật của Tin Mừng Cứu-độ. Đây là một nguyên-tắc đặt nặng phần rèn luyện và trau giồi đời sống nội-tâm của tín-hữu hơn là tổ-chức những sinh-hoạt rộn-ràng và ồn ào chỉ nặng phần hình-thức rầm-rộ hay vẻ xênh-xang bề ngoài. Vậy, khi giáo dân được quy-tụ lại để thành-lập một hội-đoàn, một tổ-chức với mục-đích sống đạo và làm việc tông-đồ trong tinh-thần như trên thì được gọi là một phong-trào Công-giáo tiến-hành.

Theo một tài-liệu của linh-mục Nguyễn Văn Vi viết về Công-giáo Tiến-hành xuất-bản ở Sài-gòn trước đây đã phân-biệt giữa phong-trào tông-đồ giáo-dân và phong-trào Công-giáo Tiến-hành. Những phong-trào như Đạo-binh Đức Mẹ, Thiếu-nhi Thánh-Thể chẳng hạn đều là phong-trào Tông-đồ giáo dân; còn phong-trào Công-giáo tiến-hành nói chung phải là một cách-thế vận-động cho người giáo dân tham-gia rộng-rãi vào những sinh-hoạt biểu-tỏ được tinh-thần và giáo-lý công-giáo của Đức Ki-tô qua việc làm gương sáng và Phúc-âm hóa cảnh-vực xã-hội. Cụ-thể hơn trong lãnh-vực này là những phong-trào Công-giáo Tiến-hành chuyên-biệt, tức là những phong-trào chỉ nhắm mục-đích làm tông-đồ trong giới-hạn của riêng một cảnh-vực, một thành-phần trong xã-hội mà thôi như Phong-trào Thanh Sinh Công, Thanh Lao Công v.v...

Về phương-thức thành-lập, Công-đồng ghi-nhận “Giáo dân có quyền lập hội đoàn, điều-khiển hội đoàn và ghi tên vào các hội đoàn đã có sẵn, miễn là phải giữ mối liên-lạc cần thiết với giáo-quyền; nhưng cần phải tránh phân tán lực lượng do việc lập thêm những hội đoàn và những công cuộc mới khi không đủ lý-do, hoặc cố giữ lại những phương thế đã lỗi thời. Cũng không phải luôn luôn thích hợp khi du nhập một cách bừa bãi những hình thức hội đoàn của các nước khác” (Sắc-lệnh Tông-đồ Giáo dân, 19) với những yếu-tố như sau:

� Phải nhắm mục-đích thánh-hóa con người và đem tinh-thần Phúc-âm thấm nhập vào mọi lãnh-vực của đời sống.

� Phải cộng-tác với Hàng Giáo-phẩm nhưng vẫn chịu trách nhiệm riêng

� Các hoạt-động phải có tính cách cộng đoàn

� Phải tùy thuộc vào sự hướng dẫn của Hàng Giáo-phẩm

Với nguyên-tắc chung như trên, Công-đồng xác-định “những đoàn thể nào mà Giáo-quyền xét thấy hội đủ những yếu tố vừa kể đều được coi là Công giáo Tiến Hành, mặc dù những tổ-chức đó mang những hình-thức và danh-hiệu khác nhau tùy theo đòi hỏi của từng địa-phương và của mỗi dân-tộc” (Sắc-lệnh Tông-đồ Giáo dân, 20).

Như vậy, xét trên nguyên-tắc về tinh-thần, ý nghĩa, mục-đích và cơ-cấu tổ-chức của một phong-trào Công-giáo tiến-hành thì Giáo-hội đã hướng-dẫn đầy đủ, thậm chí còn dự trù được cả những điều lạm-dụng bất cập và thái-quá hoặc có thể tạo ra những trường-hợp các tổ-chức giẵm chân nhau nữa; nhưng khi nhìn vào thực-tế trong Giáo-hội Công-giáo Việt-Nam hầu như mọi sự vẫn còn nhiều lấn-cấn, không đi sát được với tinh-thần căn-bản chung bao nhiêu. Về điểm này, có lẽ trách-nhiệm phần lớn phải nhờ vào sự minh-định lại của các giới chức trong Giáo-quyền, cụ-thể và chính-xác nhất là các linh-mục lập hội hoặc điều-hành các phong-trào, nhất là một số hội đoàn hay phong-trào được lập ra ở hải-ngoại. Bởi vì theo kinh-nghiệm thực-tế từ xưa đến nay trong nội-tình sinh-hoạt của cộng-đồng Công-giáo Việt-Nam chưa có một tổ-chức nào được lập ra theo đúng tinh-thần của định-nghĩa về Công-giáo tiến-hành, ngoại trừ những tổ-chức hay phong-trào trực-thuộc nơi một cơ-cấu quốc-tế. Không những thế, còn có tình-trạng một phong-trào quốc-tế bị thay đổi hoàn-toàn mục-đích và tôn-chỉ khi nó được sinh-hoạt tại Việt-Nam như Phong-trào Thanh Sinh Công chẳng hạn.

Phong-trào Thanh Sinh Công (Thanh-niên Sinh viên Học-sinh Công-giáo) là một tổ-chức quốc-tế, thành-lập trên căn-bản của Nội-quy Phong-trào được một số đại-diện thuộc nhiều quốc-gia họp tại Dakar soạn-thảo ra gọi là Hiến-chương Dakar. Hiến-chương này quy-định rõ tôn-chỉ và mục-đích là rèn-luyện những người trẻ Công-giáo làm tông-đồ trong cảnh-vực học-đường. Đầu tiên, phong-trào này được các sư-huynh La-san đem vào học-đường với tên gọi chung là Phong-trào Việt-sinh, với từng đơn-vị nhỏ tại mỗi trường gọi là “đoàn” và thường lấy tên gọi của trường làm tên đoàn, đi sát với tinh-thần của tập nội-quy. Sau đó phong-trào mở rộng ngoài khuôn-khổ các trường Dòng La-san với tên gọi là Phong-trào Thanh Sinh Công Việt-Nam, đặt Văn-phòng trung-ương tại một cơ-sở của Dòng Phan-xi-cô.

Vào khoảng đầu thập-niên 60, một trong những đoàn Thanh Sinh Công đầu tiên được thành-lập tại Trung-học Nguyễn Bá Tòng và linh-mục Trần Học Hiệu khi ấy là tuyên-úy Hiệu-đoàn kiêm luôn nhiệm-vụ tuyên-úy đoàn Thanh Sinh Công. Ông xác-định với các thành-viên là rất tâm-đắc với tinh-thần và mục-đích của phong-trào này nên đã dịch trọn vẹn tập Hiến-chương Dakar từ Pháp-ngữ sang Việt-ngữ với tựa đề là Căn Bản Chung dầy gần 100 trang “ronéo” với lời đề “biệt tặng các bạn trẻ Thanh Sinh Công Nguyễn Bá Tòng đã là lý-do thúc-đẩy tôi dịch tập sách này” để lưu-hành nội-bộ để các đoàn-viên học hỏi và thực-hành cho đúng đường hướng chung. Trong một kỳ Đại-hội huấn-luyện toàn-quốc tổ-chức tại trường Mossard, Thủ-Đức để đi đến sự thống-nhất hai phong-trào Việt Sinh và Thanh Sinh Công, các sư-huynh La-san và linh-mục tuyên-úy của vài ba đoàn lập tại trường học đã rất lạ tai khi nghe giới thiệu các đoàn Thanh Sinh Công của xứ đạo với những phát biểu “ngoài luồng” của các cha sở kiêm luôn tuyên-úy và theo các tham-dự-viên chia sẻ về sinh-hoạt của đoàn thì thực chẳng khác gì các hội-đoàn khác như Hội Con Đức Mẹ, Hội Đạo Binh Đức Mẹ v.v... Điều đặc-biệt hơn nữa là ngoài các thành-viên Việt Sinh và Thanh Sinh Công Nguyễn Bá Tòng ra thì còn lại chẳng ai biết một chữ nào của Hiến-chương Dakar cả song vẫn tranh cãi sôi nổi và may mà có một vài linh-mục cùng các sư-huynh La-san cầm trên tay bản dịch cũng như nguyên bản tiếng Pháp về những điều luật chung  của Phong-trào cho nên cuối cùng cũng đi đến được sự thống nhất cả tên gọi lẫn đường hướng hoạt-động của phong-trào Công-giáo Tiến-hành này cho đến ngày 30 tháng Tư năm 1975.

Hiện nay, dưới chính-sách tôn-giáo của cộng-sản thì không thể nói gì đến việc Công-giáo Tiến-hành đã đành, nhưng ngay tại hải-ngoại mặc dù Công-đồng đã nêu rõ “Giáo dân có quyền lập hội đoàn, điều-khiển hội đoàn và ghi tên vào các hội đoàn đã có sẵn...” nhưng trên thực-tế, người giáo-dân Việt-Nam đa-số vừa chưa đọc đến ý-tưởng này của Giáo-hội vừa chưa có được cái quyền – ngay đến như cái quyền kiểu “xin cho” của chính-quyền cộng-sản bên nhà dành cho tôn-giáo – để ghi tên vào các hội-đoàn đã có sẵn thì nói gì đến lập hội, lập phong-trào để tiến và để hành.

Trở lại Trang Nhà: