Nói một lần về Ủy ban Đoàn kết Công giáo

 

Đỗ Mạnh Tri

 

 Lời Ṭa soạn : Dưới đây là trích đoạn bài phân tích dài của giáo sư Đỗ Mạnh Tri viết sau Đại hội Đại biểu những người CG xây dựng và bảo vệ Tổ quốc VN lần thứ III năm 1997. Bài này được đăng trên tờ Tin Nhà số 32 phát hành tháng 3 năm 1998. V́ lư do bất khả kháng chúng tôi phải lược đi hơn phân nửa bài viết và điều này hẳn sẽ không khỏi làm buồn ḷng tác giả. Ban Biên Tập DĐGD thành thực xin cáo lỗi. Riêng những độc giả nào muốn có toàn văn bài phân tích của giáo sư Đỗ Mạnh Tri xin liên lạc với chúng tôi qua địa chỉ E-mail của Diễn Đàn.

 

Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam (UBĐKCG) không phải là một đề tài to lớn. Đảng CSVN rụng, th́ Ủy ban cũng rơi thôi. Nhưng cuối năm qua, chính quyền Hà Nội đă triệu tập 'Đại hội những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Hoà b́nh' lần lll. Nhân dịp này, Nguyệt san Công giáo và Dân tộc số 37 đă dành toàn số, và Tuần báo cùng tên, số Xuân Mậu Dần dành nhiều trang ca tụng Chính sách tôn giáo hiện nay của đảng Cộng sản Việt Nam (tất nhiên với một vài phê b́nh 'xây dựng') và khẳng định vị trí luôn luôn 'tồn tại và phát triển' của Tổ chức phong trào công giáo yêu nước UBĐKCG. Thêm vào đó, hai sự kiện đáng chú ư :

 

1.Trước Đại hội, có bài nói chuyện của ông Lê Quang Vịnh, Trưởng Ban tôn giáo Chính phủ với  HĐGMVN họp Hội nghị thường niên hồi đầu tháng 10-1997 (xem Tin Nhà số 31). Ông dùng một thời gian khá dài trong buổi nói chuyện để bênh vực UBĐKCG, với một giọng điệu làm ra vẻ lịch sự nhưng kỳ thực cứng rắn đến xấc xược và bộc lộ một tâm trạng hoang mang, tự vệ.

 

2.Trước và sau Đại hội, lời qua tiếng lại giữa hai linh mục Vương Đ́nh Bích và Phan Khắc Từ, hai nhân vật chủ chốt của UBĐKCG làm nhớ lại vụ đấm đá năm 1992 giữa ông Nguyễn Đ́nh Đầu, phó chủ tịch UBĐKCG Tp HCM và linh mục Trương Bá Cần, Tổng biên tập báo Công giáo và Dân tộc . T́nh trạng nhóm Công giáo yêu nước phản ảnh trung thực t́nh trạng hiện nay của đảng độc tài đương phân ră, cố bám víu bằng đủ cách nhưng vẫn tiếp tục giẫy giụa giữa những trục trặc, mâu thuẫn nội bộ và sức ép không vượt nổi đến từ bên trong, bên ngoài.

 

V́ vậy, tưởng cũng nên nói một lần cho xong về UBĐKCGVN. Nhưng nói một lần hay nhiều lần, viết một trang báo hay một cuốn sách, cũng chỉ nói có một điều và cũng chỉ có một điều đáng nói: UBĐKCGVN là một dụng cụ của chính quyền toàn trị. Chính quyền dùng Ủy ban để đàn áp GHCG. Trong những trường hợp không đàn áp nổi, chính quyền dùng Ủy ban như một phương tiện gây chia rẽ trong GH.

 (...)

 

UBĐKCG và Tương quan Công giáo/Cọng sản

 Tương quan Công giáo - Cộng sản rắc rối. Lịch sử Việt Nam, xă hội Việt Nam; thực dân, đế quốc; nội chiến, ngoại chiến. Ấy là mới nói tới trường hợp Việt Nam. Nhưng chuyện rắc rối thường khi chỉ là một mớ vấn đề giả tạo, hoặc những vấn đề có thực nhưng bị bóp méo, kết thành bức màn khói, tung hỏa mù che lấp thực tại. Chẳng hạn vụ Phong thánh Tử đạo Việt Nam năm 1988, chính quyền Việt Nam cũng như UBĐKCG thấy 'có vấn đề' chẳng qua v́ muốn quan trọng hóa chuyện râu ria để phủ nhận thực tại: chế độ toàn trị, không có tự do, nhất là không có tự do tôn giáo. (Hồi 1989 ǵ đó, lm Trương Bá Cần sang Pháp có mang theo cuốn băng video về cuộc mừng lễ các Thánh tử đạo Việt Nam do Ủy ban tổ chức. Để đi qua hải quan, lm có giấy chứng nhận của lm Vương Đ́nh Bích, chủ tịch UBĐKCG Tp HCM cho mang cuốn băng ra nước ngoài để minh chứng rằng tại Việt Nam có tự do tôn giáo).

Đáng chú ư hơn, là tính cách thực sự phức tạp của vấn đề. Công b́nh mà nói, mỗi sự chọn lựa của con người đều có lư do và tùy thuộc hoàn  cảnh. Người ta gia nhập UBĐK một cách thành thực hay lấy lệ, có thể v́ bắt buộc, v́ sợ, sợ cho cá nhân ḿnh, sợ cho người khác, sợ cho cộng đoàn ḿnh; cũng có thể v́ cửa quyền, v́ muốn được việc, v́ hèn nhát, v́ trục lợi, v́ bị gài, bị mắc bẫy (bẫy tiền, bẫy t́nh...); hay v́ những xác tín sâu xa, những khát vọng cao cả. Hoặc v́ tất cả những cái đó và nhiều cái khác cộng lại.

 (...)

 

Thiện chí

 Ông Nguyễn Ngọc Bích viết trong bài Tâm t́nh nhân Đại hội của Ủy ban đoàn kết Công giáo : "UBĐK là một tổ chức được chính quyền ủng hộ . Sư ủng hộ này nói lên điều ǵ? Chính quyền xét cho cùng, cũng là những con người. Nhưng có một người nào lại ủng hộ một cái ǵ xấu không ?Chắc là không (...) Bởi thế (...) ta không thể nói UBĐK là một tổ chức không tốt"(NS tr. 47). Lối lư luận của Nguyễn Ngọc Bích hơi lạ. Nhưng thôi, cứ cho rằng chính quyền là những con người và khi những con người này ủng hộ ai, người đó phải là người tốt. Và nếu họ chỉ ủng hộ người tốt, tức là họ cũng tốt cả.

(...)

 

Linh mục Thiện Cẩm, dưới tiêu đề Đoàn kết để phục vụ trong yêu thương và hoà b́nh (NS tr.52-59) nói về "sứ vụ của Ủy ban trong tương quan với chính mầu nhiệm của Con Thiên Chúa làm người". Với những trích dẫn Phúc âm, Đức cha Nguyễn Văn B́nh, thư chung  HĐGM VN năm 1980, pha thêm chút triết lư Đông phương, linh mục muốn diễn giải căn bản tín lư và thần học của UBĐK. Đối với người tu hành, Đạo dĩ nhiên là ḥn đá tảng. Và theo Thiện Cẩm UBĐK thể hiện một cố gắng sống Đạo giữa đời.

 

Một bằng chứng cụ thể của cố gắng đó: sử gia Trương Bá Cần, linh mục đặc trách tư tưởng của UBĐK, trong bài tham luận đọc trước Đại hội phong trào công giáo yêu nước đă nghiêm khắc nhắc lại một quá khứ nặng nề, thiếu hội nhập, để di hại măi tới ngày nay. Ông nói : "Là người Công giáo, chúng ta không quên rằng lịch sử đă để lại cho chúng ta những dấu ấn rất nặng nề. Thực vậy, do một cung cách truyền giáo thiếu khả năng hội nhập văn hoá trong quá khứ, Công giáo đă được truyền sang Việt nam như một vật lạ được đem vào trong cơ thể. Do đó bị coi như một thứ ngựa thành Troie, để các thế lực thực dân và đế quốc xâm chiếm đất nước, phá hoại sự nghiệp của dân tộc. Do đó mà Công giáo đă bị nghi ngờ, bị bách hại trong suốt nhiều thế kỷ... và cho tới măi ngày nay, có người c̣n mặc cảm bị nghi ngờ, bị bách hại"(TB tr.18-19). Bách hại và nghi ngờ không có chút cơ sở khách quan? Toàn là chuyện viển vông của một mặc cảm bệnh hoạn? Giá những Tuệ Sĩ, Huyền Quang, Thích Quảng Độ chỉ có mặc cảm bị bách hại vẫn c̣n hơn là bị bách hại thiệt. Con 'Ngựa thành Troie', 'hội nhập văn hoá', những cụm từ này cũng mới lạ với người ḿnh không kém coca cola và xe dream. Hơn nữa, mặc cảm và hội nhập văn hoá là những khái niệm mới ngay cả đối với những người âu châu. Alexandre de Rhodes làm ǵ biết mấy khái niệm đó. Nhưng học tiếng Việt như ông không biết có phải là hội nhập văn hoá như ta nói ngày nay?

(...)

Vậy Ủy ban Đoàn kết công giáo là ǵ ?

 (Xin xem tiếp trong Diễn Đàn Giáo Dân số 18 tháng 4/2003 trang 9)

Trở lại Trang Nhà: