Đây là một Thư Mục Vụ vượt ra ngoài không gian và thời gian, một loại “in vitro”, vô thưởng vô phạt, hợp cho mọi thời đại có thể gửi cho tất cả mọi Cộng đồng dân Chúa ở khắp năm châu thế giới, chứ không riêng gì cho Cộng đồng dân Chúa ở Việt Nam. Tôi có cảm tưởng hình như Thư Mục Vụ 2002 muốn “tránh né” để khỏi đề cập đến hiện tình của xã hội Việt Nam ! Bao nhiêu vấn đề đang làm nhức nhối xã hội Việt Nam hôm nay đã không được đề cập tới: vấn đề xã hội (buôn bán phụ nữ để làm vợ cho ngoại quốc, làm người giúp việc hay bán dâm ở ngoại quốc), vấn đề giáo dục [tuy có nhắc đến gia đình là “trường học đầu tiên”, là “nơi đào tạo” và mặc dầu đã có Thỉnh Nguyện Thư (thứ 3) của hai linh mục Phêrô Nguyễn Hữu Giải và Phạm Văn Lợi (**) - gửi trước khi hội nghị khai mạc -, kính xin HĐGM đặt trọng tâm trên “mục tiêu và đường hướng của nền giáo dục (trong học đường và trong chủng viện) tại Việt Nam hiện nay”], vấn đề các gia đình giáo dân (và các tín đồ các tôn giáo khác) đang bị truy bức đe dọa, quấy nhiễu trong cuộc sống hằng ngày, bị bao vây kinh tế không thể làm tròn bổn phận đối với con cái của họ.  Tôi thiết nghĩ, nếu dân Chúa được đào tạo huấn luyện đúng theo sứ mạng cao cả (được tạo dựng giống hình ảnh của Thiên Chúa và cũng là anh em cùng một Cha với các Đấng) và trong “truyền thống ngàn đời của Giáo hội hoàn vũ và Giáo hội Việt Nam” (trước 1975) thì người công dân công giáo có thể góp phần tích cực trong công việc phát triển xã hội xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh và nhất là để cho họ “được sống và sống dồi dào” như Thư Chung 2001 của HĐGMVN gửi dân Chúa vào dịp hội nghị năm ngoái (2001) ! Nói lên điều này tôi không có ý “ăn mày” tình thương của các Đấng , vì tôi biết các Đấng - khi đáp lại ơn gọi vào đời sống hiến thân lo việc Nước Trời - đã vì yêu thương giáo dân chúng tôi rồi, và nhất là khi các Đấng can đảm nhận lãnh trách vụ chủ chăn (trong thời buổi này) để cho dân Chúa (và mọi thành phần dân tộc Việt) “được sống và sống dồi dào”, tôi cũng không xin các Đấng đoàn kết mà chỉ xin các Đấng liên đới với cuộc sống của dân Chúa và toàn thể cộng đồng dân tộc đang bị áp bức, úc chế, quấy nhiễu, tù đày.

Phái đoàn Tòa Thánh lại khăn gói lên đường (bây giờ trở thành thông lệ hằng năm) thăm viếng Giáo hội Việt Nam từ 10 đến 16 tháng 10.2002 và cũng để “ngoại giao” với Đảng cộng sản Việt Nam. Cũng chừng ấy nhân sự (các Đức ông Celestino Migliore, thứ trưởng Thánh Bộ Ngoại giao của Tòa Thánh và Đức ông Nguyễn Văn Phương thuộc Bộ Phúc âm hóa các Dân tộc) và cũng chừng ấy bài bản, bổn cũ soạn lại. Bên ngoài không ai được biết nội dung những vấn đề nêu lên, nhưng nổi bật vẫn là vấn đề bổ nhiệm giám mục cho các giáo phận trống tòa và giám mục phó với quyền kế vị cho các Đấng đã quá hạn tuổi hay đau yếu cần được nghỉ hưu.

 Khi nói đến “ngoại giao” ta cũng có thể hiểu đây là một cuộc thương thuyết, mặc cả, đổi chác, bánh ít đưa ra bánh chì trả lại “giữa đôi bên có sự hợp tác lành mạnh”. Trong hoàn cảnh hiện tại của Việt Nam, vấn đề “ngoại giao” của Tòa Thánh thật đơn giản, vì không có gì để đổi chác với một chế độ độc tài toàn trị! Chỉ có xin xỏ (để được bổ nhiệm giám mục) và cũng chỉ có thể đi đến “nhượng bộ”! Nhưng nhượng bộ (hy sinh) tới mức độ nào, đó là vấn đề ?! Lá bài tẩy của phái đoàn Tòa Thánh đã bị lật ngữa trước khi đuợc trưng ra. Một ngày trước khi phái đoàn Tòa Thánh tới Việt Nam, Đảng CSVN đã cho biết dứt khoát không chấp nhận cho Đức cha Nguyễn Văn Hòa, giám mục Nha Trang và đương kim Chủ tịch HĐGMVN được bổ nhiệm vào chức vị TGM phó với quyền kế vị cho Tgp Hà Nội. Chỉ tội nghiệp cho ĐHY TGM Hà Nội đã 84 tuổi và đau yếu mà vẫn chưa được nghỉ dưỡng hưu ! Và lá bài tẩy của Đảng vẫn chưa chịu “chưng ra” ! Kẻ tinh ý cũng đoán mò được phần nào: Trước giờ vẫn có sẵn ba ngôi sao sáng giá: Ngôi sao “BT” trong trời Nam và hai ngôi sao “NVS” và “NSL” ở sẵn trên đất Bắc (hình như Nhà nước VN cũng đã vén chút màn bí mật “phải là dân Bắc”), nhưng biết đâu lại không có “outsider” ngôi sao “NBT” ở dưới bầu trời Đà Nẵng ?! Tại sao và có hậu ý gì Đảng chỉ cho phép phái đoàn Tòa Thánh đến viếng thăm giáo phận Đà Nẵng (và Bùi Chu) ? Nhớ lại cuộc viếng thăm năm ngoái (2001), cũng về việc đề cử giáo mục phó cho Tgp Hà Nội, Tòa Thánh chưa kịp đưa tên Đức cha Nguyễn Văn Hòa, thì phe ta, vị tổng thư ký HĐGMVN lúc bấy giờ, đã lên tiếng tuyên bố trước là Đảng CSVN từ chối sự đề cử này ?! Qua hai lần đề nghị và bị bác bỏ, Tòa Thánh phải hiểu rõ ý đồ của Đảng CSVN muốn gì, sẽ khống chế Giáo hội đến mực độ nào, muốn Giáo hội phải lệ thuộc Đảng cách nào, Đảng muốn quốc hữu hóa Giáo hội, biến Giáo hội thành một công cụ (như đã có một vài trường hợp cá nhân hiện nay) ! Tôi chỉ có một ước mong và van xin Tòa Thánh hãy kiên trì trong việc đề cử TGM phó cho Tgp Hà Nội, xin đừng bỏ rơi Đức cha Nguyễn Văn Hòa giữa đường. Xin đừng nhượng bước để chứng tỏ là “Giáo hội độc lập (ngang vai vế với thế quyền) và tự chủ trong lãnh vực thuộc về mình... để thực hiện sứ mạng đặc thù của mình”. Mong thay!

 Tuy nhiên cũng cần ghi nhận thành quả tốt đẹp cuộc viếng thăm của phái đoàn Tòa Thánh lần này: Đảng CSVN có thả con tép [chấp nhận việc đề cử giám mục Hải Phòng (trống tòa đã ba năm) và giám mục phó Cần Thơ]. Còn cái cần cho Giáo hội thì Đảng “cóc” cần: các Giáo phận Hưng Hóa trống tòa từ 1992, Xuân Lộc, KonTum cần giám mục phụ tá kế vị, đều bị từ chối hay cần thời gian suy nghĩ ! Hẹn năm sau vậy!

 Chính sách cai trị của Đảng CSVN, cách riêng đối với các tôn giáo, từ ngày đảng được độc quyền cai trị (miền Bắc từ năm 1954 và toàn lãnh thổ Việt Nam từ năm 1975) trước sau vẫn như một : không có gì thay đổi, vẫn thẳng tay và trắng trợn đàn áp. Vấn đề tôn giáo luôn luôn được xếp vào tiết “an ninh quốc phòng”. [Xin đọc tài liệu của UBND tỉnh Hà Giang và Lào Cai. Tin Nhà số 37 (1999) và số 45 (2001)].